ዓባይና የዲሞክራሲ አባዮች! (ሊያነቡት የሚገባ)

በሰሎሞን ተሰማ ጂ.  solomontessemag@gmail.com semnaworeq.blogspot.com

የአፄ ምኒልክ የጦር ምኒስትር የነበሩት ፊታውራሪ ሀብተጊዮርጊስ ዲነግዴ (አባ መላ) እጅግ በጣም መለኛ (ዘዴኛ) እንደነበሩ ያልሰማ ማን አለ? የፊታውራሪውን የሕይወት ታሪክ የፃፉት ቀኛዝማች ታደሰ ዘወልዴ ስለአባ መላ የሚያስገር የዲፕሎማሲ ክህሎቶችና የሚያስደንቁ የፍርድ አሰጣጥ ችሎታዎች በሰፊው ይነግሩናል፡፡ ከሁሉም-ከሁሉም የመሠጠኝ ግን፣ የእንግሊዙ ቆንስል በሱዳን በኩል ባለው ድንበራችን በኩል ያለኢትዮጵያ መንግሥት ፈቃድ ዘልቀው የገቡ የእንግሊዝ ዜጎች ተገለውብናልና፣ እነርሱ የሞቱበት መሬት በደም ካሳነት ለእንግሊዝ ይገባታል ሲል ጠየቀ፡፡ ጥያቄው የቀረበላቸውም አፄ ምኒልክ፣ “መክረን እንነግርሃለን!” ብለው ከሸኙት በኋላ፣ የጦር ምኒስትራቸውን አባ መላን አስጠሯቸው፡፡ ሀብቴ እንዲህ አሉ፤ “ጃንሆይ! እነዚህ እንግሊዞች በምን ምክንያት እንደተገደሉ ለመጠየቅና ለመረዳት ስለምፈልግ፣ ቆንስሉን ወደኔ ዘንድ ይላኩት፡፡” አፄ ምኒልክም ለቆንስሉ ላኩበት፤ “የጦር ምኒስትራችንን ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስን ሄደህ አነጋግር!” አሉት፡፡ እያመነታ ሄደ፡፡ ከፊታውራሪ ሀብተጊዮርጊስ ጋር እንደተገናኙ፣ ቆንስሉ አቤቱታውን አሰማ፡፡ “ሰዎቻችን ያለአግባብ ተገድለውብናል፤ ደማቸው የፈሰሰበት መሬት በደም ካሳነት ይሠጠን!” አላቸው፡፡ አባ መላም ተጨማሪ ጥያቄ አቀረቡለት፤ “ለመሆኑ በናንተ አገር ይኼንን መሳይ ደንብ (ሕግ) አለወይ?” ብለው ጠየቁት፡፡ አዎን አላቸው፡፡ አባ መላ ቀጠሉ፣ “እንግዲያውስ እኛም የአፄ ቴዎድሮስ ልጅ ዓለማየሁ ከኢትዮጵያ ሄዶ በሀገራችሁ ተገድሎብናልና ለእኛም ሎንዶንን ስጡንና ከጣና ጀምሮ ያለውን መሬታችን ውሰዱት!” አሉት፡፡ የውል ሰነድም አርቅቀው አዘጋጅተው ኖሮ፣ “ና ፈርም!” አሉት፡፡ ሰውዬውም “አልፈርምም!” ብሎ ተመናጭቆ ሄደ! (ታደሰ ዘወልዴ፣ 1997፣ ገጽ-106 እና 120)፡፡ 

በዓባይ ጉዳይ ላይ ዘዴኛና መለኛ የዲፕሎማሲ አካሄድ የሚያውቅ (አባ መላ) ጠፍቶ በዲፕሎማሲያዊ አሰጥ-እገባ ውስጥ ከገባን ሰነባብተናል፡፡ ጉዳዩ ከፕሬዝዳንት ሞሐመድ ሙርሲ ከስልጣን መውጣትና መውረድ ጋር ለማያያዝ የሚሞክሩ ወገኖችም አሉ፡፡ በተለይም በገዢው ፓርቲ አካባቢ ያለው ግንዛቤ ይኼው ነው፡፡ የኮሚንኬሽን ሚኒስትሩና ሚኒስትር ዲኤታው መግለጫዎች በዚሁ መሠረተ ሃሳብ ላይ የተመረኮዙ ነበሩ፡፡ የውኃ ሀብት ሚኒስትሩም ቢሆኑ ከዚህ የተለየ አቋምና ሙያዊ አመለካከት ሲሰጡ አልታዩም፡፡ ከዚህ ይልቅ፣ የአደባባዩን በጆሮ የሚባል ዓይነት ዲስኩር አሰሙን፡፡ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርም ቢሆን የተለየ መረጃ ለማቅረብ አልቻሉም፡፡ ባጠቃላይ፣ የወያኔ/ኢህአዴግ መንግሥት ባለሥልጣናት በጅምላ ዋናውን ድክመታቸውን ለማለባበስ ተሯሯጡ፡፡ ይህም ድክመት ከፍተኛ ኪሳራን የሚያስከትልና ዋጋ የሚያስከፍል መሆኑ ሲነገራቸው ደግሞ፣ በተለመደው ዘዴያቸው የብስጭትና የተስፋ-መቁረጥ ስድባቸውን ያለገደብ ይለቁት ጀመር፡፡ በቅርቡ በሁለት ክፍሎች “በኢትዮጵያ ሬዲዮና ቴሌቪዥን ድርጅት” አማካይነት በተደረገው የፓርቲዎች ውይይት ላይ የኮሚንኬሽን ሚንስትሩን ያልተገራ ቋንቋና ድንፋታ ለተመለከተው ግልጽ ሆኗል፡፡ 

የወያኔ/ኢህአዲግ መንግሥት ከዚህ ቀደም እንዳደረጋቸው ሁሉ ነገሮችን ከአራት ኪሎ ቤተ-መንግሥት ሸሽጎና ሰውሮ ለዓመታት አቆያቸው፡፡ ማቆየቱና ምስጢር ማድረጉ ባልከፋ ነበር፡፡ ሚኒስትር ዲኤታው በፓርቲዎች ውይይት ላይ እንደነገሩን፣ “ከባዕዳን ጥቃትና ምቀኝነት ለመጠበቅ ነው፤” ብለዋል፡፡ ከ1996 ዓ.ም ጀምሮም፣ በፖርት ሱዳን በኩል “ለፕሮጀክት ኤክስ” እየተባለ ይገባ የነበረውን የግንባታ ቁሳቁስና ጥሬ-ዕቃ እያወቅን-እንደማያቅ ለመሆንም የጣርነው ሀገራዊ ፋይዳውን በቅንነት በማሰብ ነበር፡፡ ከዚሁ የጥሬ-ዕቃ ማስገባትና ከዝግጅቱም ጋር በአሁኑ ሰዓት ከፍተኛ ዋጋ ሊያስከፍል የተዘጋጀውን ወሳኝ ጉዳይ ችላ አሉት፡፡ በተለይም “የናይል ተፋሰስ አገሮች ውይይት” እየተባለ ይደረጉ የነበሩት ስብሰባዎች “የብቻ አቋም” ለመያዝ አስቸጋሪ መሆናቸው ቢታወቀም፣ ዋናው አንጓ ጉዳይ ቸለል ተባለ፡፡ ይህም ችግር፣ የዲፕሎማሲያዊ ጡንቻን በአግባቡ ያለመጠቀም ችግር ነው፡፡ (ሥልጣናቸው አልባረክልህም ያላቸው፣ ፕሬዝዳንት ሙርሲና የካቢኔ አባሎቻቸው ከሦስት ሳምንት በፊት፣ በኢትዮጵያ በኩል በቂ የዲፕሎማሲያዊ ሥራ አለመሰራቱን ይፋ አደረጉት፡፡ ለጊዜውም ቢሆን ነገሩ ፈር ለመያዝ የቻለው፣ የሁለቱ አገሮች የውጪ ጉዳይ ሚኒስትሮች የሁለትዮሽ ዝግ ስብሰባ ካደረጉ በኋላ ይመስላል፡፡ እርሱም ቡሆን ሁለቱም አገሮች ሃይለ-ቃላትን ላለመጠቀምና ጠብ-አጫሪ ቅስቀሳዎችን ላለማድረግ ነው፡፡ ከበቂ በታች ነው፤ እጅግ-እጅግ ከበቂ በታች!)
 

የዛሬን አያድርገውና፣ እ.አ.አ. በ1952 ዓ.ም ግብፅ “የታላቁን ግድብ” (The Highest Dam) ግንባታ ፕሮጀክቷን ተግባራዊ ለማድረግ ስትወጥን ሱዳን ትልቋ ደንቃራ ነበረች፡፡ ሁኔታውን አስመልክቶ አይ.ኤች. አብዳላ (I. H. Abdalla)  በ1963 ዓ.ም እንደፃፈው ከሆነ፣ “ታላቁ የግብፅ ግድብ” እ.አ.አ እስከ 1952 ድረስ ምስጢራዊ ስሙ “ፕሮጀክት ዜድ” ነበር፡፡ ግብፅ ለሱዳን ስለፕሮጀክቱ ዝርዝር ማብራሪያ የሠጠችው ከስንትና ስንት ውትወታ በኋላ በ1954 እ.አ.አ ነው፡፡ ሌላው ችግር ደግሞ፣ ውኃው የሚጠራቀምበት ሥፍራ “ዋዲ ሃልፋ” የተባለው የሱዳን አስተዳደር ግዛት ላይ ስለነበረ፣ ከሥፍራው ለሚፈናቀሉት ሱዳናዊያን የሚከፈለው የሠላሳ ሚሊዮን ፓውንድ ካሳ ጉዳይ ነበር፡፡ በተጨማሪም፣ የሱዳን የውኃ ዘርፍ ባለሙያዎች ከአንድ ታላቅ ግድብ ይልቅ በርካታ አነስተኛ መጠን ያላቸው ግድቦች ለምን አይገነቡም ሲሉ ተቃውመው ነበር፡፡ በሁለት ምክንያቶች ነበር፡፡ 1ኛ. ሱዳንንና ግብፅን የሚጠይቀው አነስተኛ ገንዘብ ነው ከማለታቸው ሌላ፣ የሚገነባው ግድብ በደራሽ ጎርፍም እንዳይጎዳ ያደርገዋል ሲሉ ነበር የተከራከሩት፡፡ 2ኛ. የሚገደበው ውኃ በትነት ከሚባክን ይልቅ፣ ለምን የቪክቶሪያ ሐይቅ ላይ ግድቡን አንሰራውም? “ምክንያቱም፣ በተፋሰሱ አገሮችም መካከል የትብብር ማዕቀፍ እንዲኖር ማድረግ ያስችለናልና!” ሲሉ ወሳኝ ሀሳብ አቅርበው ነበር፡፡ ነገር ግን፣ ይህ የሱዳን ተደራዳሪዎች ሃሳብ በካይሮ ባለሥልጣናት በኩል አልተወደደም ነበር፡፡ ካርቱም ጠንክራ፣ ግብፅ ለግድቡ መሥሪያ ብላ የጠየቀችውን የብድርና የዕርዳታ ስምምነቶች ሁሉ ጥርቅም አድርጋ አዘጋችባት፡፡ 

እ.አ.አ በ18 November 1958፣ ግብጽ በበዱላህ ከሊል የሚመራውን የሱዳን መንግሥት በጊዜው የጦሩ ኤታ-ማጆር-ሹም በነበረው በጄኔራል ኢብራሂም አቡድ (Ibrahim 'Abbud) አስገልብጣ የፖለቲካ መደላድሏን ሰራች፡፡ መፈንቅለ-መንግሥቱን፣ ፕሬዝዳንት ገማል አብደል ናስር ካይሮ ላይ አሲሮ፣ ካርቱም ላይ አሳካው፡፡ ከዚያ በኋላማ፣ የዲፕሎማሲያዊ መንገዱ ሁሉ ለካይሮ የተሳለጠ ሆነ፡፡ አልጋ-ባልጋ ሆነላት፡፡ ካይሮ በፊልድ ማርሻል አብዱል ሃኪም አሚር አማካይነት፣ ግብፅ ከሶቪየት ኅብረት ጋር የ400 ሚሊዮን ሩብል ብድር አገኘች፡፡ የዓለም ባንክም የግብፅ መንግሥት ለሚያስገነባው የታላቁ ግድብ ግንባታ ለማበደር ተስማማ፡፡ ሱዳን፣ ዶሮዋን በቆቅ ለውጣ ሮዚየርስ ግድብ የሚባል መናኛ ለመገደብ ተስማማች፡፡ እ.አ.አ በኅዳር 1959 የተጀመረው የናይል ውኃ አጠቃቀም ስምምነት በወሩ (በታኅሣሥ 1959) ተፈረመ፡፡ ሱዳን 18.5 ቢሊዮን ኪዩቢክ ውኃ ለመጠቀም እጇን ተቆልምማ ተስማማች፡፡ ሴረኛዋም ግብፅ፣ 55 ቢሊዮን ኪዩቢክ ውኃ እንደልቧ እንድትጠቀም ሆነላት፡፡ (ይህንን የውኃ አጠቃቀም ነው፣ ትነኩና ወየውላችሁ የምትለው፡፡) 

ይህ ስምምነት ለተፈረመ፣ ከ52 ዓመታት በኋላ ከላይ የጠቀስነውን “የናይል ተፋሰስ አገሮች ፍትሐዊ የጋራ ተጠቃሚነትን” አጀንዳው ያደረገው የላይኛው ተፋሰስ አገሮች ቻርተር በኢትዮጵያ አነሳሽነት ተረቀቀ፡፡ አዲሷ አገር ደቡብ ሱዳን ሳትቀር፣ የዚህን ውኃ ፍትኃዊ ተጠቃሚነት በተመለከተ ድጋፏን ሰጠች፡፡ ይህንንም ተከትሎ፣ እ.አ.አ ከ1958ቱ የሱዳን መፈንቅለ-መንግሥት በፊት፣ ሱዳን ታራምደው የነበረውን አቋሟን አደሰች እንጂ፣ የኢትዮጵያ ዲፕሎማሲያዊ ጡንቻ አሳምኗት የፍትሐዊ የውኃ ተጠቃሚነት ማዕቀፉን አልደገፈችም፤ አትደግፍምም፡፡ ሱዳን ለዚህ ውሳኔዋ በቂ መነሻ አላት፡፡ ከደርግ ዘመን ጀምሮ፣ ደቡቡን ክፍል በኃይል ያስገነጠለችባትና የጦር ስልጠና እየሰጠች፣ የኤስ.ኤን.ኤል.ፒን (SNLP) መሪዎች ሳይቀር ሀገረ-ገነት የነበረችውን ኢትዮጵያን አታምናትም፡፡ 

ከዚህም በተጨማሪ፣ ኢትዮጵያና ሱዳን በሚጋሩት ረጅም የጋራ ድንበር የተነሳ ዐይንና ናጫ ናቸው፡፡ የመተማው የመሬት ይገባኛል ጥያቄ ገና አልተቋጨም፡፡ ስለሆነም፣ ሱዳን የኢትዮጵያን “የታላቁን ሕዳሴ ግድብ ግንባታ” በሰጥቶ-መቀበል መርህ መሠረት ትደግፈዋለች ብሎ ለመቀበል ያዳግታል፡፡ ለሱዳን፣ እንኳን ጠንካራዋና ፈርጣማዋ ኢትዮጵያ ይቅርና ልፍስፍሷ ኢትዮጵያም ትልቅ ስጋት ናት፡፡ ለዚህም ይመስላል፣ እ.አ.አ በ1954 ሱዳን፣ የውኃ  ትነትን ለመከላከል በሚል ሰበብ፣ ግድቡ ቪክቶሪያ ሐይቅ ላይ ይገንባ ያለችው፡፡ ከዚህም ሌላ፣ በጃፋር ኑሜሪም ዘመን ሆነ በዑማር አልበሺር የአገዛዝ ዘመኖች፣ ሱዳን የኢትዮጵያን አንድነት የሚደግፉትን መንግሥታት በመቃወም፣ የተገንጣዮችንና የተቃዋሚ ኃይሎችን በቀጥታም ሆነ በገደምዳሜ ስትረዳ ነው የኖረችው፡፡ እስከ 1984 ዓ.ም ድረስም፣ ካርቱም ላይ ጽሕፈት ቤት ያልነበረው የተገንጣይ (የታጣቂ) ቡድን አልነበረም፡፡ 

ያም ሆኖ፣  የኢትዮጵያ ፓርላማ (የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት) የናይል ተፋሰስ የትብብር ማእቀፍ በሰኔ 6 ቀን 2005 ዓ.ም አፀደቀ፡፡ ይህንንም ተከትሎ፣ የግብጽ ባለሥልጣናት ከዕብደት ያልተናነሰ እልህ ውስጥ ገቡ፡፡ (ለብዙዎች ግምት፣ ግብፅ ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ነውጥ ውስጥ የገባችው፣ የግንቦት 20ውን የዓባይን አቅጣጫ ማስቀየር ተከትሎ ይመስላቸዋል፡፡ ግን አይደለም፡፡ አዲስ አበባ ያለው የግብፅ ኤምባሲ ከግንቦት 20/2005 ዓ.ም በፊት፣ ኢትዮጵያ የናይል ተፋሰስን ትብብር ማዕቀፍን ለማጽደቅ እንደተዘጋጀች አውቀው ነበር፡፡ በጉዳዩ ላይ መረጃ እንዲሰጠኝ የጠየቅኩት አንድ የግብፅ ኤምባሲ ባልደረባ እንዳረጋገጠልኝ ከሆነ፣ ግብፅ ውስጣዊ ምስቅልቅሏን እንዳስተካከለች፣ ኢትዮጵያን በሏት አማራጮች ሁሉ ለመፋለም መዘጋጀቷን ገልጧል፡፡ ስድስቱም አማራጮች፣ አገር ያወቃቸው፣ ፀሐይ የሞቃቸው ስለሆኑ አንደግማቸውም፡፡

የጉዳዩን አካሔድ ቀድመው የተረዱት ፕሮፌሰር መስፍን “ዛሬ ደግሞ….” ባሉት በጣጥፋቸው ላይ ያነሱት ሃሳብ፣ ግማሽ ሚሊዮን ዶላር ከተቀበለው ዶ/ር ብርሃኑ እኩል የገዢውን ፓርቲ ሰዎች አንገብግቧቸዋል፡፡ ፕሮፌሰር መስፍን መጣጥፍ በሦስት ዓበይት ጉዳይ ላይ ያተኮረ ነበር፡፡ 1ኛ. የግብጽ የጦር ኃይል በዓለም አሥረኛ ነው፣ በአፍሪካና በመሀከለኛው ምሥራቅ የሚወዳደረው የለም፤ አንድ ሚልዮን ተኩል ያህል የጦር ኃይል አለው፤ በዓየርኃይልም ከዓለም አሥራ አራተኛ ነው፤ በታንክ ብዛት አራተኛ ነው፤ በባሕር ኃይል ሰባተኛ ነው፤ በጦር በጀት አርባ ሦስተኛነው፤ 2ኛ. በኢትዮጵያ ዙሪያ ጂቡቲ፣ ሶማልያ፣ ሱዳን የአረብ ማኅበር አባሎች በመሆናቸው ለግብጽ ማኅበረተኞች ናቸው፤ በወያኔ ፈቃድ የተገፋችው ኤርትራም የዚሁ ማኅበር ታዛቢ አባልነች፤ ከቀይ ባሕር ማዶ ያሉት አገሮች ሁሉ ሀብታሙንና ኃይለኛውን ሳኡዲ አረብያንም ጨምሮ የግብጽ ማኅበርተኞች ናቸው፤ በዚህ ሁሉ መሀከል የተከታተፈች ኢትዮጵያ ብቻዋን ነች፤ 3ኛ. የቤንዚን ሀብትና ከሀብቱም ጋር የሚገኘውን ወዳጅና ጡንቻ አንርሳ፡፡ ካሉ በኋላ፤ “ይህ ማስታወሻ ለማስፈራራት አይደለም፤ ማስፈራራትን አላውቅበትም፤ እንዲያውም የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችን ‹‹አትፍሩ›› ብሏቸዋል ተብዬ ተከስሼ ታስሬአለሁ፤ ስለዚህ አላስፈራራም፤ ጦርነት ከመጣብን ልናስቀረው እንሞክር፤ ሌላው ቢቀር እንድንዘጋጅ ጊዜ እናገኛለን፤ ገፍቶ ከመጣ ግን እንቋቋመዋለን፤ ለጦርነት አንቸኩል፤ ለኤርትራም ጊዜ ተናግሬ ነበር፤ የሰማኝ የለም፤ጥጋብ ላይ ያሉ የሚርባቸው ዝና ነው፤ የሚያገኙት ግን ውርደትን ነው፡፡” (mesfinwoldemariam.wordpress.com/2013/06/05/ዛሬ-ደግሞ/‎)

ይህንን ምክር ሆኖ ላላገኙት ወገኖች የምጨምረው አለኝ፡፡ Carl von Clausewitz ጽፎት
James John Graham እንደተረጎመው ከሆነ (1976/84)፣ ጦርነት አራት ነገሮችን ይፈልጋል፡፡ አንደኛ፣ ሰው ነው፡፡ ተዋጊ ሰው፡፡ ጦርነቱን የሚመራ ሰው፡፡ ጦርነቱን ደጀን ሆኖ የሚደግፍ ሰው፡፡ ጦርነቱን በአስተማማኝ ሁኔታ በዲፕሎማሲያዊ ክህሎት የሚያበለፅግ ሰው ያስፈልጋል፡፡ ባጠቃላይ፣ በቂና አስተማማኝ የሆነ ወታደራዊ ክህሎትና ብቃት ያለው የሰው ሃይል አስፈላጊ ነው፡፡ ፕሮፌሰሩም ያሉት ታዲያ፣ ይኼ ጉዳይ በቅጡ ካልታሰበበት ግዜ ወስደን እናሻሽለው ነው፡፡ እናበልጽገው ነው፡፡ ግብፅ በዚህ በኩል የተሻለ አቋም ላይ ያለች ይመነስላል፡፡ እንደ http://www.globalfirepower.com/ መረጃ ከሆነ፣ ግብፅ 468,500 መደበኛ ሠራዊት አላት፡፡ 479,000 ያህል ደግሞ ተጠባባቂ ሠራዊት አላት፡፡ የኢትዮጵያ መደበኛ ሠራዊት ደግሞ 182,500 ሲሆን፤ ተጠባባቂው ሠራዊቷ ደግሞ 0 (ዜሮ) ነው-ይላል፡፡ ስለሆነም፣ ከጦርነት ፉከራና ሽለላ ታቅቦ የቤት ሥራን መሥራቱ ያዋጣል፡፡

ሁለተኛው ለጦርነት አስፈላጊው ነገር የመሣሪያና የቁሳቁስ (የስንቅና የትጥቅ) ጉዳይ ነው፡፡ በዚህም በኩል ያየን እንደሆነ፣ ኢትዮጵያና ግብፅ የትየለሌ ልዩነት ነው ያላቸው፡፡ ለምሳሌ ያህል ከወሰድን፣ የጦር አውሮፕላኖች፡- ኢትዮጵያ 147 ሲኖራት ግብፅ 863 አሏት፡፡ ሄሊኮፕተሮችን ቁጥር ያየን እንደሆነ፣ ኢትዮጵያ 68 ሲኖራት፣ ግብፅ 200 አላት፡፡ ታንኮችን ብንወስድ ኢትዮጵያ 301 ሲኖራት ግብጽ ደግሞ 4,487 ታንኮች አሏት፡፡ የነዳጅ ክምችትና የወርቅ ክምችቶቻቸውን በተመለከተ ድረ-ገጽን መጎብኘት ትችላላችሁ፡፡ በወታደራዊ ስንቅና ትጥቅ እስክንዘጋጅ ድረስ አካኪ ዘራፍ ማለት ይቅር ማለት ጥፋት አይደለም፡፡ ነባራዊነት ነው፡፡ አማናዊነት ነው፡፡

ወደሦስተኛው ነጥብ እንለፍ፡፡ ጦርነት ላይ የሚሳተፉ ተዋጊዎችና አዛዦቻቸው ርዕዮተ ዓለም ያስፈልጋቸዋል፡፡ አቶ መለሰ ዜናዊ የፃፉት “የሠራዊት ግንባታ በአብዮታዊ ዲሞክራሲ” መጽሐፍ እንደሚያስረዳው ከሆነ፣ የሠራዊቱ ርዕዮተ-ዓለም አብዮታዊ ዲሞክራሲ ነው፡፡ አንድ ሠራዊት ደግሞ፣ ለርዕዮተ-ዓለም ብቻ ብሎ ሲዋጋ መጨረሻው እንደናዚና እንደፋሺስት ጦር መፈታት ነው፡፡ የሀገር ፍቅር ሳይኖረው ለርዕዮተ-ዓለም የሚዋጋ ሰራዊት ሕዝባዊ ደጀን የለውም፡፡ ርዕዮተ-ዓለሙ ያጠገባቸውና ያደለባቸው ሰዎች ብቻ ለተወሰነ ጊዜ አይዞህ ይሉታል፡፡ በስተመጨረሻም ግብዓተ-መሬቱ ይፋጠናል፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የየበኩላችሁን ትዝብት እንዳላችሁ እሙን ነው፡፡

አራተኛውና የመጨረሻው ነጥብ ደግሞ፣ የመዋጊያ አውድ (ሥፍራ) ያስፈልጋል፡፡ “ግብፅ ኢትዮጵያን ልትወጋ የምትችልበት የጦር ግንባር የት ይሆናል?” የሚል ጥያቄም መነሳት አለበት፡፡ ከላይ እንዳየነው፣ ሱዳን ፍቃደኛ ልትሆን አትችልም፡፡ እ.አ.አ የ1958ቱን ታሪካዊ የናይል አጠቃቀም ቂም ለመበቀል ስትል ከግብጽ ጋር ወግና የጦር ቀጠና አትሆንም፡፡ ጦርነቱ በሚሳኢልና በአየር ኃይል አማካይነትም እንዳይሆን፣ ለኢትዮጵያ አቅራቢያ የሆነ የአየር ኃይል ማረፊያ ጣቢያ ለጊዜው ያለ አይመስልም፡፡ በባህር ላይም እንዳይባል፤ ኢትዮጵያ የንግድ መርከቦች እንጂ፣ የባህር ኃይል የላትም፡፡ ለጊዜው፣ ሶማሊያና ጂቡቲም የሚያዋጡ አይመስሉም፡፡ “ለ50 ዓመታት ያህል በጠላትነት ኢትዮጵያን ስትፋለም የኖረችው ኤርትራስ የፕሮክሲ ጦርነትን ልታስተናግድ ትደፍራች ወይ?” የሚል ጥያቄም መነበሳቱ አይቀርም፡፡ በዚህ በኩል፣ እስካሁን ድረስ የታየ ፍንጭ የለም፡፡

ለማንኛውም ግን፣ እንደፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴ ያለ የዲፕሎማሲና የፍትሐዊነት መንፈስና የመንፈሥ ሥልጣን ያለው ሰው በኢትዮጵያም ሆነ በግብፅ በኩል ድንገት ከተፍ ካለ፤ ጦርነት የሚኖር አይመስልም፡፡ (ቸር ወሬ ያሰማን፡፡)